مقالات

 اعتقادنامه Creed

 اعتقادنامه Creed
واژه «creed» از ریشه لاتینی credo به معنای «من معتقدم» است و اعتقادنامه رسولان که شاید معروفترین اعتقادنامه­ها باشد با این کلمات آغاز می‏شود: «من به خداوند معتقدم…». خود این لغت لاتینی ترکیبی از دو کلمه «corcordis» به معنای «قلب» و «dodere» به معنای «جای دادن» می‏باشد که این کلمه مرکب، کنایه از اعتقاد قلبی داشتن به کسی یا به چیزی است.[۱]

تفاوت اعتقادنامه و اعترافنامه
در سنت مسیحی اعتقادنامه یعنى بیانیه­اى فشرده، رسمى (قانونى) و معتبر که حاوى نکات مهم اعتقادات مسیحى است و توسط شورایی که از (تقریبا) تمامی الهی‌دانان مسیحی تشکیل یافته، صادر می‏گردد و کل جامعه مسیحی، با آنها آشنا بوده و ملزم به اجرای آن است؛ به همین دلیل واژه «اعتقادنامه» هرگز در مورد بیانیه­های اعتقادی مربوط به یک فرقه خاص بکار نمی­رود؛ بلکه در مورد اخیر از واژه «اعتراف­نامه» یا «اقرارنامه» استفاده می‏شود. البته شایان ذکراست که این دیدگاه درباره تفاوت اعتراف­نامه و اعتقادنامه همگانی نیست بلکه برخی قائل به عدم فرق بین این دو بوده و آنها را به جای هم استعمال می‏کنند. اعتقادنامه­ها به لحاظ اعتبار، در رتبه پایین­ترى در قیاس با کتاب مقدس قرار دارند؛ ولی با این حال از اعتبار و ارزش خاص و بى­بدیلى برخوردارند. اعتقادنامه­ها ((Creeds در درجه دوم از اهمیت و اعتراف نامه­ها در درجه پس از آن قرار دارند .[۲]

دلایل تهیه­ی اعتقادنامه­ها
مسیحیان به چند دلیل این چنین بیانه‌هایی را تنظیم نموده­اند تا طرحی کلی از مواضع اعتقادی آنان باشد. در دوره آباء، دو اعتقادنامه در سراسر کلیسا معتبر و محترم شمرده می‏شد. شاید علت پیدایش این اعتقادنامه­ها، نیاز شدید به ارائه خلاصه­ای سهل­الوصول از آیین مسیحیت بود که در مناسبت­های عمومی قابل استفاده باشد. مهمترین مناسبت، آیین تعمید بود و کلیسا در صدد آن بود تا هر نو کیشی که مایل به تعمید است، اعتقادات خود را آشکار کند.[۳] در آغازین قرنهای ظهور مسیحیت، داوطلبان تعمید، دستورالعمل کوتاه و مختصرى از اعتقادات را که جزئیات آن در مناطق مختلف متفاوت بود؛ قبول داشتند. تا این که در قرن چهارم میلادى، این اعترافات تعمیدى شکل یک پارچه­ترى یافت و به پیروى از «متى ۲۸: ۱۹» ساختارى سه­گانه پیدا نمود.[۴]
از دیگر دلایل صدور اعتقادنامه­ها این بود که بعضی از گروه‌های بدعت‌گذار در کلیسای اولیه ادعا کردند که مسیحیان با وجدان سلیم می‌توانند تقریباً به هر چیزی اعتقاد داشته باشند. بعضی از گروه‌ها می‌گفتند که عیسی واقعاً از میان مردگان برنخاست، بلکه فقط “به نظر می‌آمده” که مرده و برخاسته است. بعضی دیگر هر نوع ارتباط بین عیسی و خدای کتاب مقدس را انکار می‌کردند.[۵]
بروز چنین مناقشات و اختلافات فکرى و عقیدتى و ظهور فرقه­هاى بدعت­گذار و جریان­هاى دگراندیش، جامعه­ی مسیحى را ناچار ساخت تا براى حفظ انسجام و یکپارچگى درونى خود، اعتقادات و مبانى پذیرفته شده­اش را در قالب بیانیه­هایى فشرده گردآورى کند. بنابراین اعتقادنامه‌ها به آنان کمک کرد تا مواضع خود را روشن کنند و با یک بیانیه رسمی با تعالیم بدعت‌گذار مخالفت کنند. اعتقادنامه‌های اولیه برای آموزش‌های دینی و غالباً در آیین‌های دینی به کار برده می‌شدند.[۶]

مهمترین اعتقادنامه­های مسیحی
«اعتقادنامه رومى یا کاتولیکی قدیم» (Old Roman Creed): این اعتقادنامه، بسیار کوتاه بوده و امروزه اعتقاد بر آن است که اعتقادنامه رسولان، برگرفته و بسط­یافته­ی این اعتقادنامه است. خود اعتقادنامه رومى قدیم نیز از متون قدیمى­تر و ساده­تر که مبتنى بر فرمان تعمیدى خداى سه گانه است شکل یافته بود (متى ۱۹:۲۸).[۷]
«اعتقادنامه رسولان یا حواریون» (Apostles Creed): یکی از نخستین اعتقادنامه‏ها عبارت است از اعتقادنامه رسولان؛ این اعتقادنامه برای مبارزه با بدعت گنوسی‌گری تدوین گردید و بدین دلیل به این نام خوانده شد که آموزه‌های اساسی مسیحیت را دربرداشت؛ آموزه‌هایی که در کلیسای رسولی اساسی تلقی می‌شدند و مورد باور بودند.
اعتقادنامه رسولان را خود رسولان ننوشته بودند، بلکه تاریخ آن به اعتقادنامه رومی قدیم بازمی‌گشت. این اعتقادنامه به شکل کنونی‌اش شاید قبل از اواسط قرن هفتم وجود نداشته و ظاهراً اولین­بار توسط قدّیس پیرمینیوس(st. Pirminius) در اوایل قرن هشتم میلادى نقل شده است، هر چند شواهدی در دست است که از اعتقادنامه تعمیدی که در کلیسای رم در قرن دوم به کار برده می‌شد، گرفته شده است. اعتقادنامه رسولان کوتاه است و خلاصه‌ای است از اعتقاد به پدر، پسر و روح‌القدس، زندگی عیسی و رسالت او و حیات کلیسا:
«من به خدا، پدر، قادر مطلق، خالق آسمان و زمین اعتقاد دارم.
به عیسی مسیح، تنها پسر او، خداوند ما، اعتقاد دارم.
مادر او مریم باکره با قدرت روح‌القدس حامله گشت و او را به دنیا آورد.
او تحت آزار و اذیت پنطیوس پیلاطس قرار گرفت، به صلیب کشیده شد، مرد و به خاک سپرده شد. او بر مردگان نازل شد. در روز سوم از مردگان برخاست.
او به آسمان صعود کرد و در سمت راست پدر نشست و دوباره برای قضاوت درباره مردگان و زندگان باز خواهد گشت.
به روح‌القدس، کلیسای کاتولیک مقدس، شام قدیسان، بخشش گناهان، رستاخیز ابدان و زندگی جاوید اعتقاد دارم».
«اعتقادنامه نیقیه-قسطنطنیه» (Niceno-constantinopolitan Creed) (اعتقادنامه نیقیه اولیه که درسال ۳۲۵م به تصویب رسیده و در شورای قسطنطنیه در سال ۳۸۱م؛ مورد تجدیدنظر قرار گرفت): اعتقادنامه رسمی کاتولیک‌های رومی و مسیحیان ارتدکس است و بعضی از کلیساهای پروتستان نیز آن را قبول دارند. این اعتقادنامه در آیین عبادی به عنوان بیان مشترک اعتقادات به کار برده می‌شود. در قرن یازدهم، عبارت فیلوکیو (و از پسر) توسط مسیحیان غرب رسماً‌ به این اعتقادنامه افزوده شد. این عبارت به این معنا بود که روح القدس علاوه بر پدر از پسر نیز صادر شده است. در اعتقادنامه نیقیه در سال ۳۲۵ تصویب شده بود که روح القدس از پدر صادر شده است؛ اما کلیسای رم، پسر را نیز در این امر شریک می­دانست و با پدر به شکل یکسان در این عمل مؤثر می‏دانست. کلیسای شرق از پذیرش این دیدگاه کلیسای رم، سر باز زد. [۸] این افزایش منشأ نزاعی طولانی بین کاتولیک‌های رومی و مسیحیان ارتدکس بوده است.[۹] رسم و عادت کنونى خواندن اعتقادنامه (نیقیه) در مراسم عشاى ربانى از قرن پنجم میلادى شروع شد و در این زمان بود که این اعتقادنامه به عنوان یک رسم محلى در شرق شناخته شد. ولی این اعتقادنامه تا سال ۱۰۱۴م در مراسم عشاى ربانى در کلیساى روم جایى نداشت.[۱۰]
«اعتقادنامه آتاناسیوس» (Athanasian Creed) (بین سال‌های ۳۸۱ و ۴۳۸م): به آتاناسیوس منسوب است، اما او آن را ننوشته است. در این اعتقادنامه آموزه‌های تثلیث و تجسد مطرح می‌شود و بیان می‌دارد که کسانی که به این آموزه‌ها اعتقاد ندارند محکوم به لعن و نفرین خواهند بود. این اعتقادنامه تا این اواخر فقط در کلیساهای مسیحی غرب به کار برده می‌شد.[۱۱]
«اعتقادنامه کالسدون» (Chalcedonian Creed)(۴۵۱م): که برآموزه وحدت شخصی عیسی مسیح در دو طبیعت (الاهی وانسانی) تأکید می‏کند: «ما اقرار می‌کنیم که پسر یگانه خداوند عیسی مسیح در آن واحد، کامل در الوهیّت و کامل در انسانیت است. خدای واقعی و انسان واقعی است. از یک طرف با پدر در الوهیّت از یک گوهر است و از طرف دیگر با مادر در انسانیّت شریک است. دارای دو طبیعت، بدون ادغام، بدون تغییر، بدون تقسیم و بدون جدایی. این دو طبیعت از طریق تجسّم، به طور هماهنگ در یک شخص دارای یک ذات، کنار هم قرار داده شده‌اند. این اختلاف دو ماهیت به‌هیچ وجه، به‌واسطه اتّحاد با یکدیگر قابل فنا و انهدام نیست ….».[۱۲]
«اعتقادنامه ترنت»: شورای ترنت در سال ۱۵۶۴م اعتقادنامه رسمی کوتاهی را به تصویب رساند که خلاصه تصمیمات آن شورا را به شکل قابل فهم­تری در بر داشت. مقررشد که این اعتقادنامه در کلیساهای بخش، قرائت و بر نوکیشان الزام شود:
«با ایمانی استوار معتقدم و اقرار می­کنم به همه و هر یک از چیزهایی که در آن اعتقادنامه گنجانیده شده است و کلیسای مقدس رومی از آن استفاده می‏کند….».[۱۳]
از میان اعتقادنامه‏های فوق­الذّکر، سه اعتقادنامه رسولان، نیقیه-قسطنطنیه و آتاناسیوس از دیگر اعتقادنامه‏ها معروف­ترند و درجهان مسیحیت شمول و کاربرد بیشتری دارند. حتّی می‏توان ادّعا نمود که بنابر تعریفی که از اعتقادنامه ارائه شد؛ اطلاق نام اعتقادنامه حقیقتاً تنها بر این سه صحیح است و سایر اعتقادنامه‏ها بیشتر شبیه به اعتراف­نامه هستند.

اعتقادنامه‏ها در بین فرقه­های مسیحی
بین مسیحیان ارتدوکس، اعتقادنامه «نیقیه _قسطنطنیه» که غالباًدر مراسم عشای ربانی بکار می‏رود؛ معتبربوده و زیربنای ارتدوکس خوانده می‏شود.[۱۴]
درمیان کاتولیک­های رومی اعتقادنامه‏های سه گانه رسولان، نیقیه و آتاناسیوس معتبر بوده و هر سه در مراسم عشاء ربانی به کار می‏روند. همچنین آنان در مراسم تعمید از اعتقادنامه رسولان بهره می‏برند.[۱۵]
انگلیکن­ها نیز سه اعتقادنامه کاتولیکها را می‏پذیرند. اینان اعتقادنامه رسولان را در مراسم اعتراف تعمیدی و اعتقادنامه نیقیه را در مراسم عشاء ربانی، بکار می‏برند و اعتقانامه آتاناسیوس را در روزهای معینی از سال قرائت و یا با آواز بلند می‏خوانند.[۱۶]
درکلیسای لوتری بیشتر از اعتقادنامه‏ها، اسناد اعترافی نظیر اعتراف­نامه «آوگسبورگ» مورد توجه است.
کلیسای پروتستانی اصلاحی اعتقادنامه‏های کلیسای کاتولیک را به رسمیت می‏شناسد اگر چه عملاً اعتقادنامه‏های نیقیه و آتاناسیوس نقش ناچیزی را دارند.[۱۷]
باید توجه داشت که اعتقادنامه‌ها جزء همه کلیساهای مسیحی نیستند. آنابپتیست‌ها، کواکرها و “ادونتیست‌های روز هفتم”، اعتقادنامه‌ها را به عنوان قواعد ایمان خود قبول ندارند و در واقع می‌توان عضو یکی از این فرقه‌ها بود، بدون اینکه اعتقادنامه خاصی را پذیرفت. بسیاری از باپتیست‌ها و کلیساهای جماعت‌گرا فقط تا حدی بر بیانیه‌های فرقه‌ای تکیه می‌کنند و ترجیح می‌دهند که هر کلیسای محلی بر اساس پیمان خود سازمان یابد. بعضی از کلیساهای دیگر اعتقادنامه‌های قدیمی را در عبادات خود به کار می‌برند و با این حال، برای گسترش بیانیه‌های اعتراضی جدید تلاش می‌کنند. فرقه شاگردان مسیح بر اساس این عبارت «نه هیچ اعتقادنامه‌ای بلکه فقط مسیح» بنیان گذاشته شد. نگرش ضد اعتقادنامه‌ای مخالف هر نوع اعتقادنامه‌ای است که به عنوان قاعده ایمان مطرح باشد و مخالف نگرش اعترافی است که معتقد است اعتقادنامه برای زندگی در کلیسا ضرورت دارد.
بیشتر کلیساهای مسیحی دارای اصول رفتاری یا عملی مورد اتفاق هستند و بیشتر آنها به نحوی الزامات عضویت در کلیساهای خود را معین کرده‌اند. اما نه همه کلیساها اعتقادنامه دارند و نه همه آنها علاقه‌مند به داشتن اعتقادنامه هستند.[۱۸]

[۱]) New Catholic Encyclopedia, (Gale, 2003, 2nd ed.), vol.4, p.349.
[۲]) The Oxford dictionary of the Christian Church, (Oxford, 1997, 3rd ed.), p.430.
[۳] ) مک گراث، آلیستر؛ درس نامه الهیات مسیحی، ترجمه بهروز حدادی، قم، دانشگاه ادیان و مذاهب، ۱۳۸۴،ص۵۵.
[۴] ) The Oxford dictionary of the Christian Church, ibid.
[۵] ) ویور، مری جو؛ درآمدی به مسیحیت، ترجمه حسن قنبری، قم، دانشگاه ادیان و مذاهب، ۱۳۸۱، ص۴۵۱.
[۶] ) The Oxford dictionary of the Christian Church, ibid.
[۷] ) The Oxford dictionary of the Christian Church, ibid, p.1181.
[۸] ) کرنز، ارل ای؛ سرگذشت مسیحیت در طول تاریخ، ترجمه آرمان رشدی، انگلستان، انتشارات ایلام، ۲۰۰۸، ص ۲۱۱٫
[۹] ) ویور، مری جو،درآمدی برمسیحیت،پیشین،ص۲۵۱و۲۵۲.
[۱۰] ) The Oxford dictionary of the Christian Church, ibid, p.430.
[۱۱] ) ویور، مری جو،درآمدی برمسیحیت،پیشین،ص ۲۵۲.
[۱۲] ) وان وورست، رابرت ای؛ مسیحیت از لابلای متون، ترجمه جوادباغبانی وعباس رسول زاده، قم، موسسه امام خمینی، ۱۳۸۴، ص۱۶۹-۱۷۱.
[۱۳] ) پیشین،ص۳۶۹.
[۱۴] ) مولند، اینار؛ جهان مسیحیت؛ ترجمه محمدباقر انصاری و مسیح مهاجری، تهران، انتشارات امیر کبیر، چاپ سوم، ۱۳۸۷،ص۴۹.
[۱۵] ) پیشین،ص۹۱.
[۱۶] ) پیشین،ص۲۲۰.
[۱۷] ) پیشین،ص۳۳۹.
[۱۸] ) ویور، مری جو، درآمدی برمسیحیت، پیشین، ص۴۵۴ و ۴۵۵.

 

 

نویسنده : محسن گلپایگانی
منبع: سایت پژوهشکده باقر العلوم (علیه السلام)

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید

بستن
دکمه بازگشت به بالا
بستن