" /> كتابخانه نجع‏ حمادي The Nag Hammadi Library - مسیحیت
مقالات

كتابخانه نجع‏ حمادي The Nag Hammadi Library

در سال 1946 در منطقه نجع‏حمادی مصر[1]، نسخه‏های خطی کاملی که مربوط به قبطی‏های مصری[2] بود، به دست آمد. قبطی­های مصر از اولین جوامعی بودند که به مسیحیت گرویدند. اینان پس از آنکه در مقام مخالفت با قوانین و آموزه‏های کلیسای روم بر آمدند، مورد خشم این کلیسا و امپراطوری روم واقع شدند و به شدید­ترین وجهی سرکوب شدند.

قبطی‏های مصر، “قدیس مرقس”[3] را مؤسس کلیسای خود می‏دانند و می‏گویند که وی در اسکندریه در سال 63 کشته شد و جسد او زیر مذبح کلیسای قدیم پاتریارکی اسکندریه دفن شد. همانگونه که گفته شده رومی‏ها چند قرن بعد، استخوان‏های او را درآوردند و زیر کلیسای “سنت مارک”[4] در شهر ونیز[5] دفن کردند.[6]

این گروه از مسیحیان دارای نگرش گنوسی[7] بودند. گنوسی‏گری (و در انگلیسی ناستیسیزم[8] که معادل تصوّف در جهان امروز است)، حرکت ریشه‏داری است که از زمان یهودیت و حتی پیش از آن در جهان کهن، وجود داشته است.[9]

 

مکاتب اصلی گنوسی

گنوسی‏گری دارای مکاتب متعددی است. یکی از مهمترین مکاتب گنوسی، مکتب گنوسی اسکندرانی[10] است که قبطیان مصر پیرو این مکتب بودند. والنتینوس[11] و باسیلیدیس[12]  دو شخصیت بارز این مکتب بودند.[13]

مسیحیان قبطی، تمایلاتى زاهدانه داشتند و به واسطه‏ی اشتراک در عقیده، به نوعى زندگى اشتراکى تن داده بودند. زندگی این جمع دارای نوعی گرایش صوفیانه بود که به دنبال کشف عناصر معنوی بشر بودند.[14]

اگر با نظرى سطحى به متون یافته شده بنگریم، چیزى جز یک “جمع پریشان” به چشم نمى‏خورد؛ به گونه‏اى که با توجه به تنوع و اختلاف فراوان این متون، نمى‏توان نشان داد که آنها را چه کسانى، در چه زمانى و در چه مکانى نوشته‏اند. و این اختلاف تا حدى است که به گمان عده‏اى، این نوشته‏ها به یک گروه واحد تعلق ندارند.

با این همه، اگر با دیدى عمیق‏تر به این مجموعه نگاه کنیم، مى‏توانیم نکته‏هاى مشترکى را که موجب فراهم‏آمدن آنها در کنار یکدیگر شده‏اند دریابیم؛ مثلاً کسانى که این نوشته‏‏ها را جمع کرده‏اند، بیشتر به معانى آنها توجه داشته‏اند؛ گو اینکه نویسندگان اصلى رساله ‏هاى گنجانده شده در این مجموعه، چنین معانى‏اى را در نظر نداشته‏اند.

 

پنهان کردن نوشته­ها

اینان که می‏دانستند به زودی توسط ارتشیان روم (که پس از آن که امپراطور کنستانتین به مسیحیت گروید، به خدمت کلیسای روم در آمده بودند) مورد هجوم قرار خواهند گرفت؛ نوشته‏های خود را در منطقه نجع حمادی و در خمره‏های سفالین پنهان کردند تا توسط رومی‏ها از بین نرود.

در قرن چهارم میلادی پس از آن که سربازان رومی به مصر حمله کردند، کتابخانه با عظمت اسکندریه مصر[15] را نابود کردند. بهانه آنها نیز وجود کتابهایی در تعارض با آموزه‏های کلیسای روم بود.

 

کشف این نسخه‏ها

نسخه‏های خطی که توسط قبطی‏های مصر در منطقه نجع حمادی پنهان شد، پس از گذشت حدود شانزده قرن، توسط دو برادر کشاورز ساده مصری، به صورت معجزه‏آسائی سالم به دست آمد. این دو برادر (به نام برادران سمان) به طور اتفاقی این گنجینه پنهان را در این منطقه کشف کردند.

به همت “دکتر طه حسین” (که در آن زمان وزیر فرهنگ کشور مصر بود) این نسخه‏های خطی با ارزش، به طرز شایسته‏ای مورد مراقبت و نگهداری قرار گرفت.

اولین کسی که پی به اهیمت این نسخه‏های خطی برد و مسئولین مصری را به این امر آگاه کرد، دانشمند فرانسوی مصر شناس به نام “ژان دورسیه”[16] است.[17]

کشف گنجینه نجع حمادى اهمیت بسزائی دارد؛ چرا که تا پیش از دستیابى به این گنج ذی‏‏قیمت، اطلاعات دانش‏پژوهان از گنوسیان، از آن چه مسیحیان بدعت‏ستیز و نوافلاطونیان ضد گنوسى گفته بودند، فراتر نمى‏رفت.[18]

 

محتوای متون کشف‏شده

این نسخه‏های خطی از سیزده جلد تشکیل می‏شد که حاوی انجیل‏های اپوکریفایی همچون انجیل فیلیپ[19]، انجیل مصریان[20] و انجیل توماس[21] بود.

در کنار این اناجیل برخی نوشته­ها که منسوب به حواریون بود نیز کشف شد مثل کتاب جیمز[22] (یا همان “یحمس” در زبان مصری) و مکاشفه پولس[23] و خطاب پطرس به فیلیپ[24].[25]

مهمترین نوشته‏ای که در نجع حمادی یافت شد، انجیل توماس بود. تفاوت این انجیل با سایر اناجیل معروف در این بود که این انجیل در بردارنده‏ی هیچ داستان یا نقل قضیه تاریخی نبود و فقط از 114 سخن منسوب به عیسی مسیح تشکیل می‏شد.[26]

با بررسی سایر نسخه‏ها ثابت شد که آنها محتوی 52 متن هستند که همگی به قرن اول میلادی باز می‏گردد[27] و برخی از این اناجیل پیش از این، مدتها بود که از نظرها  ناپدید شده بودند.[28]

 

تضاد برخی از این متون با مسیحیت امروزی

با مراجعه به این اناجیل ثابت شد که برخی از این متون، مطالبی در تضادّ با آموزه‏های مسیحیت دارد. مثلاً در انجیل پطرس (که در این منطقه کشف شد) به صراحت مسئله به‏صلیب‏رفتن مسیح را نفی می‏کند.[29]

در “مقاله دوم شیث کبیر”[30] که در این مجموعه کشف شد، این عبارت را از زبان حضرت عیسی می‏بینیم:

«شخص دیگری بود که صلیب را بر دوش خود کشید، شخص دیگری بود که تاجی از خار را بر سرش نهادند. و من در بالا خشنود بودم … و به جهالت شان می‏خندیدم بدو گفت مرا به صلیب نکشیدند و شخص دیگری به صلیب رفت».[31]

در نسخه‏های خطی نجع حمادی، مطلبی دالّ بر این که عیسی مسیح در شهر بیت لحم به دنیا آمد و یا این که ولادت او مربوط به زمان پادشاهی هیرودیس است، وجود ندارد. بلکه در کلّ نوشته‏های نجع حمادی (که به 52 متن می‏رسد) هیچ اشاره ای به زیارت مسیح از شهر قدس و یا ملاقاتش با یحیی تعمید دهنده در کنار رود اردن، نشده است.[32]

در نوشته‏های نجع حمادی، مریم مجدلیّه گنهکار نیست، بلکه از نزدیک‏ترین شاگردان مسیح است که محبّت عیسی به او از سایر شاگردانش بیشتر است[33] و او انجیل مخصوصی به نام خودش در میان این نسخه‏ها دارد.[34]

اسناد قبطی می‏گوید که مرقس مقدس که دومین انجیل از عهد جدید را به نگارش در آورد، در میانه قرن اول میلادی به اسکندریه آمد و در این شهر زیست تا این که در سال 74 میلادی از دنیا رفت و در این شهر دفن گردید و اسکندریه و کتاب خانه‏اش مرکز اصلی فکر مسیحی در خلال قرن اول و دوم میلادی گشت.[35]

سازمان یونسکو در سال 1961 در خواست کرد که تمامی این مجلدات قبطی، منتشر شود و پیشنهاد کرد که کمیسیونی بین المللی در قاهره تشکیل شود و بر کار انتشار این نسخه‏ها نظارت کند. در ابتدا از تمام این نسخه‏ها عکس‏برداری شد و سپس این عکس­ها در ده جلد، بین سال‏های 1972 تا 1977 منتشر گردید.[36]

پی‌نوشت

[1] Nag Hammadi

[2] Coptic

[3]  نویسنده انجیل مرقس

[4] Saint Mark : از بناهای با اهمیت شهر ونیز. کلیسای جامع سنت مارک در سال 828 ساخته شده و بعد از آتش سوزی سال 976 در سال 1047 بازسازی گردید و نمونه‏ای از سبک بیزانسی می‏باشد.

[5] Venice

[6] عثمان، احمد، مخطوطات البحر المیت، دار الشروق قاهره، مصر، سال 1996، ص161 و 162

[7] Gnostic

[8] Gnosticism

[9] The Catholic Encyclopedia . Gnosticism

[10] The Hellenistic or Alexandrian school

[11] Valentinus (c. 100 – c. 160)

[12] Basilides

[13] دورانت، ویل؛ تاریخ تمدن؛ ترجمه گروه مترجمان، انتشارات علمی و فرهنگی، ج3، ص707

[14] The Gnostic Gospels,Vintage Books Edition, New York, USA,  1989,  pgs. 18, 37, 42

[15] Library of Alexandria

[16] Jane Dorsey

[17] عثمان، احمد، پیشین، ص128

[18] همان، ص118 و 119

[19] The Gospel of Philip

[20] The Gospel of the Egyptians

[21] The Gospel of Thomas

[22] The Apocryphon of James

[23] The Apocalypse of Paul

[24] The Letter of Peter to Philip

[25] همان،  ص130

[26] همان، ص133و 134

[27] همان، ص130

[28] The Nag Hammadi Library, Marvin W. Meyer Managing (ed.), First edition, Printed In The Netherland, 1977, P.117,131,195

[29] Ibid, Apocalypse of Peter

[30] The Second Treatise of the Great Seth

[31] Ibid. pp. 368-369

[32] عثمان، احمد، پیشین، ص166

[33] ر.ک: Robert, M. Grant, “The Mystery of Marriage in the Gospel of Philip”, Vigiliae Christianae, 15.3 (September 1961:129-140).

[34] ر.ک: De Boer, Esther A., The Gospel of Mary Listening to the Beloved Disciple. London: Continuum, 2006 (2005)

[35] عثمان، احمد، پیشین، ص131

[36] همان 135

 

 

 

 

 

 

 

 

نویسنده :  محمد مهدي كاظمي

منبع: سایت پژوهشکده باقر العلوم (علیه السلام)

 

 

 

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید

بستن
دکمه بازگشت به بالا
بستن