مقالات

 تیتوس فلاویوس کلمنت Titus Flavius Clemens

 تیتوس فلاویوس کلمنت Titus Flavius Clemens
کلیسای مسیحی فاصله بین سال ۱۰۰میلادی که هم­زمان با خاتمه نگارش نوشته­های عهد جدید است تا سال ۴۵۱ که مقارن با آخرین شورای نهایی کالسدون است را دوره آباء می­نامد. منظور از آباء پدران اولیه کلیسا است که یا در برابر منتقدان به دفاع از آموزه­های مسیحی می­پرداختند و یا الهیات این دین جدید را نظام­مند می­کردند. یکی از این آباء کلمنت اسکندرانی نام دارد.

مسیحی نوکیش، الهی­دان می­شود
تیتوس فلاویوس کلمنس یک غیر مسیحی بود که حدوداً در سال ۱۵۰ میلادی متولد شد. گمان غالب بر این است که او اصلا یونانی و یا شاید اسکندرانی بوده باشد. کلمنت به عنوان طالب حکمت الهی سراسر شرق مدیترانه را مسافرت کرد تا به اسکندریه رسید و در آنجا معلم مسیحی معروف، پانتنوس، را یافت.او در همان جا اقامت گزید و در مکتب و مدرسه پانتنوس به فراگیری اصول اعتقادات و سنن آیین مسیحی پرداخت . پس از مدتی کلمنت در یاد گیری آموزه های مسیحی رشد کرد تا اینکه سرانجام خود مسئولیت مدرسه استادش را به عهده گرفت.
کلمنت نخستین کسی بود که موفق به انجام امور عرفانی شد و پیرو مکتب عرفانی و سنت زاهدانه فیلون اسکندرانی شد. بنابراین توانست نخستین نویسنده مسیحی باشد که در مورد الهیات عرفانی متعاقب عصر رسولان بنویسد.
از آنجا که روزهای آخر عمر کلمنت مبهم است اطلاعات مربوط به آن نیز اندک می­باشد اما همین مقدار روشن است که به محض اینکه آزار و اذیت­های وارده بر مسیحیان بوسیله امپراتوری رُم در سال ۲۰۲ از سر گرفته شد او از اسکندریه رخت بربست و به کاپادوکیا (قیصریه) در شرق ترکیه هجرت نمود و در آنجا ماند تا اینکه حوالی سال ۲۱۵ وفات یافت.
پس از مرگ کلمنت آسیب بزرگی که به اعتبار او در کلیسای مسیحی وارد آمد این بود که شورای بزرگ کلیسا در قرن چهارم و پنجم الهیات و آموزه­های کلامی او را از مجموعه اعتقادات ارتدکسی حذف کرد.[۱]

کلیسا در قرن دوم
کلیسای سده نخست از دو جهت عمده با کلیسای سده دوم و سوم تفاوت اساسی داشت:
۱- عمل و اخلاق: در سده نخست در جامعه مسیحی باور بر این بود که مسیحیت پیش از هر چیز با زندگانی پاک و مقدس عجین است اما پس از این دوره، اینگونه ریاضت­های اخلاقی-عملی جای خود را به روش اعطای ثواب­های اخروی از سوی کلیسا داد.
همراه با این فراموشی اخلاق، روند سازش با امپراتوران افزایش یافت و در نتیجه مسیحیت که مذهب برادری و برابری و فاقد سلسله مراتب یا دیوان سالاری بود به قالب کلیسایی در آمد که نماینده و بازتابنده ذهنیت سلطنت مطلق امپراتوری روم بود.
۲- الهیات: همانطور که مسیحیت در مقایسه با سده نخست به صورت مذهب جدیدی درآمده بود در مفهوم مسیح نیز دگرگونی­هایی رخ داد. در مسیحیت اولیه، نظریه فرزند خواندگی -یعنی باوری که بر پایه آن مردی به نام عیسی به خداوندی ارتقا می­یابد- غالب بود. اما با ادامه تحولات کلیسا، مفهوم و ماهیت عیسی بیش از پیش تغییر جهت داد؛ یعنی اینکه هیچ مردی تا مقام خدایی بالا نرفت بلکه خدایی برای انسان شدن پایین آمد.
با ادامه این تحولات در آموزه­های اولیه و وجود اختلاف بین گروه­های مختلف و نبود کلیسای فراگیر و نظام­مند انشعابات و نهضت­هایی ظهور کرد که از مهم­ترین آن­ها می­توان به گنوسیه اشاره کرد.[۲]

کلمنت و گنوسیسم
از آنجا که آموزه های گنوسی در زمانی منتشر می شد که اعتقادات مسیحی در حال شکل گیری بود، بنابر این مدافعه نویسان کلیسا به مبارزه با آن پرداختند و برخی به طور کامل آن را رد کردند اما برخی دیگر تا حدودی آن را پذیرفتند .
کلمنت که سر اسقف اسکندریه بود همه عقاید گنوسی را تکذیب نکرد و اغلب از گنوسی­ها نقل کرده است. او والنتینیوس و مکتبش را مسیحیانی به حساب می­آورد که در پی یافتن حقیقت بودند اما در اثر کج فهمی به خطا کشیده شدند.
آرمان کلمنت گنوسی مسیحی بود. وی در کتاب کشکول می­گوید: گنوسی واقعی برادر و دوست و فرزند خداوند است.

طرد کلمنت توسط کلیسا
کلمنت که با لقب سرکشیش مبارک اسکندریه شناخته شده و به عنوان انسانی واقعا مقدس به وسیله تمام نویسندگان اولیه مسیحی تکریم می­شد به خاطر همین رویکرد از طرف کلیسا مطرود گردیده، بدعت­گذار خوانده شد.
در اواخر قرن ۱۸ پاپ بندیکت چهاردهم، پس از مطالعه و اعتقاد به گزارشی خصمانه علیه کلمنت که بوسیله یک نویسنده کلیسایی قرن نهم ارائه شده بود نام کلمنت را از قدیسان حذف کرد که این باعث تأسف بسیاری از افراد بوده و هست.[۳]

آراء فلاویوس
از آنجا که دوره کلمنت دوره آزار و اذیت مسیحیان بود و کلیسا نیز فاقد زعیمی توانا بود عرفان­گرایی در جامعه مسیحی رشد کرد و فرقه­هایی مثل گنوسی و مانوی در جامعه پدیدار گشت. اما در این میان دانشمندان راست کیش مثل کلمنت نیز به عرفان روی آوردند.
کلمنت مانند گنوسی­ها معتقد بود که طبقات مختلفی از مردم وجود دارند اما بر خلاف ایشان راه کمال را برای همه باز می­دید نه اینکه فقط گروه خاصی به سعادت برسند.
به نظر او سنت حواری سری و تعلیمات رمزی از طریق معلمان و نه اسقف­ها انتقال یافته است. بنا به نوشته­های کلمنت باید یک مسیحیت سری و محرمانه علاوه بر مسیحیت ظاهری وجود داشته باشد.[۴]
کلیسای قدیم در مورد فلسفه دو دیدگاه متفاوت داشت: دیدگاه کسانی که فلسفه را برای ارائه دین مفید می­دانستند و دیدگاه کسانی­که آن را دشمن ایمان تلقی می­کردند. دیدگاه اول را در نوشته­ای از کلمنت می­توان دید:
…فلسفه به کسانی­که از طریق عقل به ایمان می­رسند کمک می­کند…فلسفه یک معلم مدرسه بود تا ذهن یونانی را به مسیح برساند همان­گونه که شریعت موسی عبرانیان را به مسیح رساند…[۵]
او در باب عرفان مسیحی نیز صاحب نظریاتی است که این مختصر توانِ پرداخت به همه آن را ندارد.
اما در باب جدال­های او می­توان به دو نزاع مهم اشاره کرد:
۱- کلمنت در مخالفت با دوستیسم۳ (دیدگاهی که باور داشت عیسای مسیح فقط یک انسان به‌نظر می‌رسید) تأیید می‌کرد که مسیح، جسم انسانی داشت و می‌خورد و می‌آشامید اما باور نداشت که او نیازمند خوردن و آشامیدن بود.
۲- همچنین در مخالفت با دیدگاه ناستیک‌ها که ازدواج را نیک نمی‌دانستند تأکید می‌کرد که ازدواج عطیه‌ای است از سوی خدا. اما بر این باور بود که زوج مسیحیِ ایده‌ال می‌توانند روابط جنسی داشته باشند اما بدون هرگونه میل و اشتیاق و آن‌هم فقط برای بقای نسل.

آثار کلمنت
۱- «توصیه به یونانیان» اثری دفاعیاتی است‌ و از الگوی آثار دفاعیون قرن دوم (مثل ژوستین) پیروی می‌کند اما در سطحی بالاتر.
۲- «قَیِم» شامل دستورالعمل‌هایی برای نوایمانان است. این کتاب برای نوایمانان راهنمایِ رفتار است و آنان را برای دریافت آموزه‌های روحانی آماده می‌کند. همچنین بر ساده زیستن تأکید می‌ورزد و آن را حد اعتدالی قرار می‌دهد میان زندگیِ ریاضت‌مأبانه و چشم‌پوشی از دنیا و زندگی تجملاتی.
۳- «کیسه‌های نمدین» یا (نوشته‌های گوناگون‌) اثری پیچیده و عجیب است و این‌جا است که تعالیم روحانیِ کلمنت ارائه می‌شود. برای ترتولیان ایمانْ کافی و بسنده، اما برای کلمنت فقط نقطۀ آغاز است و بنیانی است که دانش بر آن بنا می‌شود. کلمنت ایدۀ «مسیحیِ ناستیک» را معرفی می‌کند. یعنی فردی روحانی که ورای ایمانش به‌سوی کسب دانش و معرفت پیش رفته، معرفتی که دانشِ آکادمیکِ صِرف نیست بلکه درکی است روحانی که برای کسب آن باید پاکی اخلاقی داشت و خدا را هدف آن قرار داد و در مورد او به تعمق و ژرف‌اندیشی پرداخت‌.

[۱] فانینگ ، استیون ؛ عارفان مسیحی ، فرید راد مهر ،تهران ، انتشارات نیلوفر ، سال ۱۳۸۴ ، ص ۵۸ تا ۶۲
[۲] فروم ، اریک ؛ جزم اندیشی مسیحی ، منصور گودرزی ، تهران ،انتشارات مروارید ، ۱۳۷۸ ، ص ۹۱ تا ۹۴
[۳] ا.گریدی ، جوان ؛ رحیم سلیمانی ، مسیحیت و بدعت ها ، قم ، موسسه طه ، چاپ دوم ، سال ۱۳۸۴ ، ص ۸۹-۹۰
[۴] همان ، ص ۹۲
[۵] وان وورست ،رابرت ای ؛ مسیحیت از لابلای متون ، باغبانی و رسول زاده ، قم ، موسه امام خمینی ، سال ۱۳۸۴ ، ص ۱۸۸ – ۱۸۹

 

 

 

 

نویسنده : محمد صادق احمدی
منبع:سایت پژوهشکده باقرالعلوم

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید

بستن
دکمه بازگشت به بالا
بستن