" /> امامت امام کاظم علیه السلام | شیعه شناسی
مقالات

امامت امام کاظم علیه السلام

امام کاظم (علیه السلام) هفتمین امام شیعیان در قریه ابواء میان مکه و مدینه در سال ۱۲۸ هجرى به دنیا آمد و در شهر بغداد در زندان سندى بن شاهک در روز ششم ماه رجب سال۱۸۳ در ۵۵سالگى به شهادت رسید . مادرش امّ ولد بود و حُمیده بربریه نام داشت.

مدت امامت آن حضرت سى و پنج سال بود. کنیه اش ابوابراهیم  ، ابوالحسن وابوعلى است و به سبب کثرت عبادت به عبد صالح معروف و به دلیل شدت حلم و بردبارى و گذشت در مورد دیگران به لقب کاظم نیز مشهور هست. همچنین آن حضرت به دلیل آن که واسطه در نجات مردم و حل مشکلات ایشان نزد بارى تعالى مى باشد به باب الحوائج ملقب شده است. امام کاظم(علیه السلام) در طول عمر شریفش سال هاى زیادى در زندان هارون الرشید ، خلیفه عباسى ، به سر برد و در تمام این مدت به عبادت خدا مشغول بود و ارتباط شیعیان با حضرت در این مدت تنها از طریق بعضى از نامه ها بود (ارشاد ، ج۲ ، ص ۳۰۲۳۰۱ ; کشف الغمه ، ج۲ ، ص ۷۴۳ ; مناقب  ، ج۲ ، ص ۳۸۲ ; الصواعق المحرقه  ، ص ۲۰۳ ; بحار  ، ج۷۸ ، ص ۳۲۹ ; وسائل الشیعه ، ج۱۸ ، ص ۱۰۹).

امامت امام کاظم) (علیه السلام):) از دیدگاه شیعه امامیه عصمت و افضلیت از صفات لازم براى امام به شمار مى رود (ارشاد ، ج۲ ، ص ۱۳۸ ; الذخیره فی علم الکلام ، ص ۳۳۴ و ۴۲۹ ; النجاه فی القیامه ، ص ۵۵ و ۶۵ ; کشف المراد ، ص ۴۹۵ـ ۴۹۶) چنان که نص ، اساسى ترین راه تعیین امام است (النکت الاعتقادیه ، ص ۴۰ـ ۴۴ ; الشافى  ، ج۲ ، ص ۳۷ ; تقریب المعارف  ، ص ۱۷۴) معجزه نیز در این باره نقش نص را ایفا مى کند (الشافى ، ج۱ ، ص ۱۹۶ ; تقریب المعارف ، ص ۱۷۴ ; الباب الحادی العشر ، ص ۸۸).

با توجه به مطالب یاد شده ، دلایل امامت امام کاظم (علیه السلام) به قرار زیر است:

۱٫نصوص امامت امام کاظم (علیه السلام)  ، نصوص امامت حضرت دو گونه اند: نصوص عام و نصوص خاص.

نصوص عام مستنداتى هستند که امامت ائمه دوازده گانه شیعه در آنها آمده است ، مانند حدیث جابر و حدیث لوح و مانند آنها (کمال الدین ، ص ۲۵۸ ; الاحتجاج ، ج۱ ، ص ۸۷ ; کفایه الاثر ، ص ۱۴۵ و ۱۵۶ ; الصراط المستقیم ، ج۲ ، ص ۱۵۰ ; بحارالانوار ج۳۶ ص ۳۳۶ ; اعلام الورى ، ج۱ ، ص ۵۰۲ ; الاستبصار ، ص ۱۹ ; الامامه والتبصره ، ص ۱۰۴).

و نصوص خاص ، مواردى است که در خصوص امامت امام کاظم (علیه السلام) وارد شده است همچون روایاتى که به تصریح امام صادق (علیه السلام) بر امامت فرزندش امام کاظم (علیه السلام) اشاره شده  ، که در آنها روایاتى از بزرگان اصحاب امام صادق (علیه السلام) و نزدیکان و معتمدان آن جناب به چشم مى خورد ، همچون فضل بن عمر جعفى ، معاذ بن کثیر ، عبدالرحمان بن حجاج ، فیض بن مختار ، یعقوب سراج ، سلیمان بن خالد ، صفوان جمّال و اسحاق و على که از برادران امام کاظم (علیه السلام) بوده اند و کسى در فضل و تقواى ایشان اختلاف نکرده است (ارشاد ، ج۲ ، ص ۳۰۳ ; کشف الغمه ، ج۳ ، ص ۲۶۸ ; سیره الأئمه الاثنى عشر ، ج۲ ، ص ۳۰۰ به بعد ; الفصول المهمه ، ج ۲  ، ص ۹۳۲ به بعد) در ذیل به نمونه هایى از این روایات مى پردازیم:

موسى صیقل از مقتل بن عمر روایت کرده :خدمت امام صادق (علیه السلام) بودم که حضرت ابا ابراهیم موسى که کودکى بود وارد شد.حضرت صادق (علیه السلام) به من فرمود: سفارش هاى مرا درباره او بپذیر و مقامش را رعایت کن و جریان امامت او را به هر یک از اصحاب که راز نگهدار و مورد اطمینان هستند اظهار کن (ارشاد ، ج۲ ، ص ۳۰۳ ; کافى ، ج۲ ، ص ۸۶ ۸۷ ; کشف الغمّه ، ج۳ ، ص ۲۶۹ ; سیره الائمه الاثنى عشر ، ۲۹۰ ، ص ۳۰۲).

همچنین از معاذ بن کثیر روایت شده که به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: از آن خدایى که این مقام را به پدر شما داده که جانشینى مانند شما داشته باشد، مى خواهم که پیش از مرگ شما نیز چنین جانشینى روزى شما گرداند. حضرت فرمود: خدا این کار را کرده است. گفتم قربانت گردم او کیست؟ پس به موسى بن جعفر که خوابیده بود اشاره کرد و فرمود: این خوابیده و موسى در آن زمان کودک بود (ارشاد ، ج۲ ، ص ۳۰۴ ; کشف الغمه ، ج۳ ، ص ۲۶۸ ; سیره الأئمه الاثنى عشر ، ج۲ ، ص ۳۰۱ ; الفصول المهمه ، ج۲ ، ص ۹۳۳)

ابن ابونجران از عیسى بن عبداللّه روایت کرده به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: اگر خداى نخواسته پیش آمدى کرد ] و شما از دنیا رفتید [ از چه کسى پیروى کنم؟ حضرت به فرزندش موسى (علیه السلام) اشاره کرد (ارشاد ، ج۲ ، ص ۳۰۵ ; اصول کافى ، ج۲ ، ص ۲۹۱ ۲۹۲ ; اثبات الهداه ، ج۴ ، ص ۲۱۶ـ۲۳۱ ; کشف الغمّه ، ج۳ ، ص ۲۷۰ ; الفصول المهمه ، ج۲ ، ص ۹۳۴).

امام صادق (علیه السلام) در پاسخ به پرسش صفوان جمّال درباره دارنده منصب امامت فرمود:

دارنده این مقام به لهو و لعب نمى پردازد. در این هنگام موسى بن جعفر که کودکى بود وارد شد ، در حالى که ماده بزغاله اى مکى با خود داشت و به او مى گفت: پروردگارت را سجده کن. ابوعبداللّه او را گرفت و در آغوش کشید و فرمود: پدر و مادرم فدایش که اهل لهو و لعب نیست (مناقب ابن شهر آشوب ، ج۴ ، ص ۳۱۷).

  1. عصمت: دلیل دیگر امامت امام کاظم (علیه السلام)عصمت آن حضرت است.

به دلایل عقلى و نقلى امام باید از هرگونه خطا و اشتباه فکرى و عملى مصون و محفوظ باشد و در عصر آن حضرت هیچ فردى ادعاى عصمت نکرده است و تنها ایشان واجد مقام عصمت بودند (تقریب المعارف ، ص ۱۱۶).

در احادیث متعددى نیز پیامبر اکرم (صلى الله علیه وآله وسلم) بر عصمت امامان دوازده گانه تصریح کرده است. رسول خدا(صلى الله علیه وآله وسلم) خطاب به حضرت على (علیه السلام) مى فرماید:یا على! تو امام و پیشواى امت بعد از من هستى و پدر یازده امامى که از صلب تو خواهند بود و همگى معصوم ومطهرند (الصراط المستقیم ، ج۲ ، ص ۱۲۴).

و در جاى دیگر مى فرماید: من و على و حسن و حسین و نه امام از فرزندان حسین  ، مطهر و معصوم از هرگونه آلودگى و گناهیم (عیون اخبارالرضا ، ج۲ ص ۶۵ ; مناقب ، ج۱ ، ص ۲۵۴ ; الجواهر السنیه ، ص ۲۸۴).

در حدیث لوح نیز که نام امام کاظم (علیه السلام) و سایر امامان ذکر شده است ، پیامبر (صلى الله علیه وآله وسلم بر پیروى مطلق از امامان دوازده گانه تأکید ورزیده است و این امر به اطاعت مطلق ، بیانگر عصمت و خطاناپذیرى آنان است (کمال الدین ، ص ۲۵۸ ; الاحتجاج ، ج۱ ، ص ۸۷).

بر اساس این روایات ، عصمت امامان دوازده گانه از جمله امام کاظم (علیه السلام اثبات مى گردد که خود دلیلى مستقل بر امامت حضرت مى باشد.

  1. افضلیت: پیشوایى و امامت امت به حکم عقل باید به عهده کسى باشد که از نظر کمالات علمى  ، اخلاقى و رفتارى ، افضل و برتر از دیگران است.

امام کاظم (علیه السلام) به اعتراف مورخان و محدثان شیعه و سنى در میان شخصیت هاى علمى موجود در آن عصر ، از نظر علم و تقوا و زهد و عبادت وسخاوت و کرم و دیگر صفات و سجایاى اخلاقى و علمى سرآمد روزگار خویش بوده است و کسى توان برابرى با ایشان را نداشته است (ارشاد ، ج۲ ، ص ۳۰۱ و ۳۲۴ ; مناقب ، ج۴ ، ص ۳۳۲ ; ینابیع الموده ، ج۳ ، ص ۱۱۷ ۱۲۰ ; الفصول المهمه ، ج۲ ، ص ۹۴۹).

در ذیل به شواهدى که در کتب مختلف تاریخى و روایى در این زمینه آمده است اشاره مى نماییم:

شیخ طبرسى مى نویسد: آن حضرت در حفظ کتاب خدا از همه کوشاتر بود و مردم مدینه او را زینت مجتهدان مى خواندند (اعلام الورى ، ص ۲۹۸).

ابن ابوالحدید در این مورد مى گوید: فقاهت ، دیانت ، عبادت و بردبارى همه ، در آن حضرت جمع بود (شرح نهج البلاغه ، ج۱۵ ، ص ۲۷۳) .

یعقوبى مورخ مشهور در مورد آن حضرت مى نویسد: موسى بن جعفر عابدترین مردم زمان خود بود (تاریخ یعقوبى ، ج۲ ، ص ۴۱۴).

و نیز گفته شده است: آن حضرت از صالحان ، عابدان ، سخاوتمندان و بردباران بود و شخصیتى بس بزرگ داشت (شذرات الذهب ، ج۱ ، ص ۳۰۴ ; مرآه الجنان ، ج۱۰ ، ص ۳۹۴).

ابن صباغ مالکى و قنذوزى حنفى و دیگران ، آن حضرت را عابدترین ، عالم ترین و سخاوتمندترین فرد زمان خود دانسته اند ( الفصول المهمه  ، ص ۲۳۷ ; ینابیع الموده ، ج۳ ، ص ۱۱۷ ; نور الابصار ، ص ۳۰۵). ابن طلحه شافعى پس از ذکر کرامت هایى که از امام کاظم (علیه السلام در سفر به مکه و ملاقات شقیق بلخى با او ، صادر شد گفته است: این کرامت هاى عالیقدر و خوارق عادات جز از کسى که مورد عنایت ویژه خداوند باشد و داراى مقام قدس و طهارت باشد صادر نمى شود (مطالب السئول ، ص ۲۹۲

همچنین باید گفت فرقه هاى کلامى مختلفى در زمان آن حضرت وجود داشته اند که به نشر و تبلیغ معتقدات خود مى پرداختند. بخشى از حیات فکرى و علمى آن حضرت دربرخورد با این گروه ها سپرى شده است و امام با توانایى علمى و کلامى خود سهمى بزرگ در روشنگرى مسلمانان در برابر عقاید انحرافى ایشان داشته اند. پاسخ هاى حضرت به شبهات و پرسش هاى اعتقادى و موضوعات کلامى عصر خویش که در کتب مختلف روایى نقل شده است نیز شاهد دیگرى بر افضلیت علمى آن حضرت بر سایر مردم در عصر خویش است (اصول کافى ، ج۱ ، ص ۱۰۲ ، ۱۰۵ و ۱۶۹ ; التوحید ، ص ۷۶ و ۳۵۶ ; الاختصاص ، ص ۲۸۱ ; الاحتجاج ، ج۲ ، ص ۱۵۷).

  1. معجزات: دلیل دیگر بر اثبات امامت امام کاظم (علیه السلام)معجزات و کرامت هایى است که در موارد زیادى از آن حضرت صادر شده است و از طرفى او مدعى امامت نیز بود و معجزه همان گونه که اثبات کننده ادعاى نبوت مى باشد ، ادعاى امامت را هم اثبات مى کند. کنده شدن و حرکت درخت به اشاره آن حضرت از جمله معجزات آن حضرت است (ارشاد ، ج۲ ، ص ۳۱۲).

خبر ایشان از غیب و بیان یک سلسله پیشگویى ها در موارد مختلف ، سخن گفتن به زبان هاى مختلف بدون فراگیرى از کسى و آگاهى از زبان پرندگان ( ارشاد ، ج۲ ، ص۳۱۵و ۳۲۲ ; الصراط المستقیم ، ج۲ ، ص ۱۹۰) اخبار از غیب و پیشگویى از حوادث مختلف (الصواعق المحرقه ، ص ۲۰۴ ; اثبات الهداه ، ج۴ ، ص ۲۳۲ ۲۸۶ ; الصراط المستقیم ، ج۲ ، ص ۱۹۴ ; اصول کافى ، ج۲ ، ص ۳۷ و ۱۶۱ ; ارشاد ، ج۲ ، ص ۳۱۲ و ۳۱۸ ; کشف الغمه ، ج۳ ، س ۲۷۴ به بعد ; الفصول المهمّه ، ج۲ ، ص ۹۳۷ ; نور الابصار ، ص ۳۰۲ـ ۳۰۵) نمونه هایى از معجزات و خوارق عادات اوست.

منابع

اثبات الهداه  ، حرّ عاملى ، محمد بن حسن بن على بن حسین ، مؤسسه الاعلمى للمطبوعات ، بیروت ، لبنان ; اعلام الورى  ، طبرسى ، ابوعلى فضل بن حسن ، دارالکتب الاسلامیه ، تهران ، ۱۳۹۰هـ ;الجواهر السنیه ، حر عاملى، محمد بن الحسن، بى تا ;الاحتجاج  ، طبرسى ، ابومنصور احمد بن على بن ابوطالب ، متوفى۵۴۸هـ ، تحقیق: سید محمد باقر خراسانى ، دارالنعمان ، نجف ، ۱۹۶۶م ; ، الاختصاص  ، شیخ مفید، محمد بن محمد بن نعمان، مؤسسه النشر الاسلامى ، قم ، بى تا ; الارشاد  ، مفید ، محمد بن محمد بن محمد بن نعمان ، ۴۱۳هـ ، دارالمفید ، بیروت ، ۱۹۹۳م ; النکت الاعتقادیه  ، محمد بن محمد بن نعمان، دارالمفید ، بیروت ، ۱۴۱۴هـ ; الباب الحادى عشر  ، علامه حلّى، حسن بن یوسف، تحقیق محمود افتخارى زاده ، مکتبه العلاّم بقم ، ۱۴۱۳هـ ; بحارالانوار  ، مجلسى ، محمدباقر ، دار احیاء التراث العربى ،۱۴۰۲هـ.ق ; تاریخ یعقوبى  ، یعقوبى ، احمد بن محمد ابن واضح ، دارصادر ، بیروت ; تقریب المعارف  ، حلبى ، ابوالصلاح ، تقى بن نجم، تحقیق: تبریزیان فارس الحسون ، ناشر محقق ، ۱۴۱۷هـ ; الذخیره فى علم الکلام  ،سید مرتضى، على بن الحسن ، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم ، ۱۴۱۱هـ.ق ; الشافى  ، سید مرتضى ، على بن الحسن، ناشر مؤسسه امام صادق(علیه السلام) ، ۱۴۲۶هـ.ق ; شذرات الذهب فى اخبار من الذهب  ، حنبلى ، ابن العماد ، دار الاحیاء التراث العربى ، بیروت ; الصراط المستقیم  ، زین الدین ، على بن یونس، ۸۷۷هـ ، تصحیح: محمد الباقر البهبودى ، المکتبه المرتضویه لاحیاء الآثار الجعفریه ، ۱۳۸۴ ; الصواعق المحرقه  ، هیثمى ، ابن حجر ،احمد بن محمد، مکتبه القاهره  ، مصر ، ۱۳۸۵هـ.ق ; الفصول المهمه ، حر عاملى، محمد بن الحسن، قم، مؤسسه معارف اسلامى امام رضا(علیه السلام) ;عیون اخبار الرضا ، شیخ صدوق، محمد بن على، بیروت، مؤسسه الاعلمى للمطبوعات ; الکافى  ، کلینى ، محمد بن یعقوب بن اسحاق الرازی ، ۳۲۹هـ ، دار الکتب الاسلامیه ، تهران ، ۱۳۶۳ ; کشف الغمّه فى معرفه الأئمه  ، اربلى ، ابوالفتح ، على بن عیسى ، ۶۹۳هـ ، بیروت ، ۱۹۸۵م ; کشف المراد  ، حلّى ، حسن بن یوسف ، تحقیق و تصحیح حسن زاده آملى ، مؤسسه النشر الاسلامى ، ۱۴۲۲هـ ; کفایه الأثر  ، القمى ،الخزاز ،على بن محمد، محقق: سیدعبداللطیف الحسینى کوهکمرى خوئى ، انتشارات بیدار ، ۱۴۰۱هـ ; کمال الدین وتمام النعمه  ، صدوق ، محمد بن على بن الحسین بن بابویه ، ۳۸۱هـ ، تحقیق على اکبر غفارى ، مؤسسه النشر الاسلامى ، قم ، ۱۴۱۶هـ.ق ; مرآه الجنان  ، یافعى ، عبدالله بن اسعد، مؤسسه اعلمى للمطبوعات ، بیروت. مناقب آل ابوطالب ، ابن شهر آشوب ، ابوعبداللّه محمد بن على ، ۵۸۸هـ ، الحیدریه ، نجف ; النجاه فى القیام  ، بحرانى ، ابن میثم ، میثم بن على، مجمع الفکر الاسلامى ، قم ، ۱۴۱۷هـ ; ینابیع المودّه  ، قندوزى حنفى ، سلیمان، تحقیق: سید على جمال اشرف ، دارالاسوه للطباعه والنشر ، ۱۴۲۲هـ.ق.

محمدجواد اصغرى

http://tohid.ir/fa/persian/articleView?articleId=2986

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن