مقالات

بررسی سند پشیمانی ابوبکر در هنگام مرگ

در روایات متعددی از اهل سنت آمده است که ابوبکر وقت مرگش از انجام سه کار پشیمان بود و می‌گقت ای کاش این کارها را انجام نداده بودم.در این نوشتار به بررسی این روایات با اسناد آن می‌پردازیم.
تقریبا طبق تحقیق انجام شده بیش از ۲۰ نفر از علمای مشهور اهل سنت این روایات را با عباراتی مشابه به هم و راویان مختلفی آورده‌اند. در کتاب معجم الکبیر(طبرانی)[۱]، تاریخ مدینه دمشق(عبد الله شافعی)[۲]، الاحادیث المختاره(احمد حنبلی مقدسی) [۳] و…..آمده است که: «حدثنا یونس بن عبد الأعلى قال حدثنا یحیى بن عبدالله بن بکیر قال حدثنا اللیث بن سعد قال حدثنا علوان عن صالح بن کیسان عن عمر بن عبدالرحمن بن عوف عن أبیه ……. أما اللاتی وددت أنی ترکتهن ، فوددت أنی لم أکن کشفت بیت فاطمه عن شیء ، وإن کانوا قد أغلقوا على الحرب ووددت أنی لم أکن حرقت الفجاءه السلمی ، لیتنی قتلته سریحا ، أو خلیته نجیحا ، و لم أحرقه بالنار . ووددت أنی یوم سقیفه بنی ساعده ، کنت قذفت الأمر فی عنق أحد الرجلین ، عمر بن الخطاب أو أبی عبیده بن الجراح ، فکان أحدهما أمیرا ، وکنت أنا وزیرا[۴] ای‌کاش به خانه فاطمه (سلام الله علیها ) کاری نداشتم و آن را نمی گشودم ، اگر چه با اعلان جنگ آن را بر من بسته بودند .ای‌کاش ( فجائه سلمی ) را می کشتم و یا آزادش می کردم ولی او را به آتش نمی‌سوزاندم. و ای‌کاش در روز سقیفه ، کار را بر عهده یکی از آن دو مرد ، عمر بن خطاب و ابوعبیده جراح ، می گذاشتم تا او امیر می‌شد و من وزیر می‌شدم.»
اما درباره سند این روایت به چند نکته باید توجه داشت.
نکته اول: ابن تیمیه و چند تن از علمای اهل سنت درباره حدیثی که به طرق متعدد نقل شده باشد، می‌گویند: « فإن تعدد الطرق وکثرتها یقوى بعضها بعضا حتى قد یحصل العلم بها ولو کان الناقلون فجارا فساقا [۵] اگر روایات متعدد و زیاد شد ، همدیگر را تقویت می‌کند و روایت صحیح می‌شود گرچه ناقلین همگی فجار و فساق باشند.» با وجود این فتوا از ابن تیمیه و علمای اهل سنت، این روایت در کتب متعدد اهل سنت با اسناد مختلف نقل شده است و همین امر در صحت این روایت کافی است.
نکته دوم: اکثر راویان این حدیث از روات بخاری و مسلم هستند و نیازی به بررسی رجالی ندارند. تنها کسی که بعضی از رجالیون به آن ایراد گرفته‌اند و همین ایراد باعث عدم قبول روایات وی شده است” علوان بن داود البجلی” می‌باشد که درباره او گفته شده است او “منکر الحدیث”[۶] است.[۷]
اما پاسخ ما به چیست؟
اولا: با توجه به مبنای رجالی اهل سنت هر “منکر الحدیثی” باعث نمی‌شود که احادیثش رد و ضعیف حساب شود. در کتاب ذهبی و ابن حجر آمده است که: « ما کل من روى المناکیر ضعیف.[۸] این گونه نیست که هر کس مطالب منکر نقل کند ما بگوییم ضعیف است.»
ابن حجر در جای دیگر می‌گوید: « فلو کان کل من روى شیئا منکرا استحق ان یذکر فی الضعفاء لما سلم من المحدثین أحد.[۹] اگر بنا باشد هر منکر الحدیثی را ضعیف بگوییم تمام محدثین ما ضعیف هستند.»
ثانیا: اگر بگویندکه: «هر منکر الحدیثی روایاتش به طور کل مردود می‌باشد» باید روایات بخاری را هم قبول نکنند چرا که بخاری از افراد منکر الحدیث هم روایت نقل کرده است.افرادی مثل” خالد بن مخلد” که احمد بن حنبل درباره این شخص می‌گوید “منکر الحدیث” است[۱۰]
ثالثا: ابن حبّان ، از دانشمندان مشهور علم رجال اهل سنت، علوان بن داوود را در کتاب «الثقات» ذکر کرده است [۱۱]و البته توثیقات ابن حبان هم مورد تایید دیگر علمای اهل سنت است.
ذهبى در کتاب الموقظه مى‌گوید:« ویَنْبُوعُ معرفه الثقات: تاریخُ البخاریِّ، وابنِ أبی حاتم، وابنِ حِبَّان، وکتابُ تهذیب الکمال
کتاب‌هاى تاریخ بخارى، ابن أبى‌حاتم، ابن حبان و کتاب تهذیب الکمال، منبع و سر چشمه شناخت افراد مورد اطمینان مى‌باشند
الذهبی، شمس الدین محمد بن أحمد بن عثمان، (متوفای۷۴۸هـ)، الموقظه فی علم مصطلح الحدیث، ج ۱، ص ۱۸،

نتیجه: روایت پشیمانی ابوبکر در وقت مرگ از لحاظ علم رجالی اهل سنت صحیح است و مشکلی ندارد.
منابع:
[۱]طبرانی، المعجم الکبیر ج ۱ ص ۶۲، دار النشر، مکتبه الزهراء ، الموصل ، ۱۴۰۴ ، ۱۹۸۳ ، الطبعه ،الثانیه ، تحقیق، حمدی بن عبدالمجید السلفی
[۲] عبد الله الشافعی ، تاریخ مدینه دمشق ج ۳۰ ص ۴۲۱، دار النشر، دار الفکر ، بیروت، ۱۹۹۵ ، تحقیق : محب الدین أبی سعید عمر بن غرامه العمری
[۳]أحمد الحنبلی المقدسی ، الأحادیث المختاره ج ۱ ص ۸۹، دار النشر : مکتبه النهضه الحدیثه – مکه المکرمه – ۱۴۱۰ ، الطبعه : الأولى ، تحقیق : عبد الملک بن عبد الله بن دهیش
[۴] طبری، تاریخ الطبری ج ۲ ص ۳۵۳ . دار النشر، دار الکتب العلمیه، بیروت
[۵] ابن تیمیه، کتب ورسائل وفتاوى شیخ الإسلام ج ۱۸ ص ۲۶ . دار النشر، مکتبه ابن تیمیه ، الطبعه ، الثانیه ، تحقیق ، عبد الرحمن بن محمد بن قاسم العاصمی النجدی*** بدر الدین محمود بن أحمد العینی ، عمده القاری شرح صحیح البخاری ج ۲۵ ص ۱۵۹٫ دار النشر، دار إحیاء التراث العربی ، بیروت
[۶] اگر راوی ای روایاتی را بیان نموده باشد که بعضی از آنها منکر و ناشناخته باشد به وی «منکر الحدیث»،گویند.
[۷] ابن حجر، لسان المیزان ج ۴ ص ۱۸۸٫ دار النشر، مؤسسه الأعلمی للمطبوعات ، بیروت ، ۱۴۰۶، ۱۹۸۶ ، الطبعه ، الثالثه ، تحقیق ، دائره المعرف النظامیه ، الهند
[۸] ذهبی، میزان الاعتدال فی نقد الرجال ج ۱ ص ۲۵۹٫ دار النشر، دار الکتب العلمیه، بیروت، ۱۹۹۵، الطبعه، الأولى ، تحقیق، الشیخ علی محمد معوض والشیخ عادل أحمد عبدالموجود*** ابن حجر، لسان المیزان ج ۱ ص ۲۲۰ . دار النشر، مؤسسه الأعلمی للمطبوعات، بیروت ، ۱۴۰۶ ، ۱۹۸۶ ، الطبعه، الثالثه ، تحقیق، دائره المعرف النظامیه ، الهند
[۹] ابن حجر، لسان المیزان ج ۲ ص ۳۰۷٫ دار النشر، مؤسسه الأعلمی للمطبوعات، بیروت ، ۱۴۰۶ ، ۱۹۸۶ ، الطبعه، الثالثه ، تحقیق، دائره المعرف النظامیه، الهند
[۱۰] أحمد بن حنبل ، العلل ومعرفه الرجال ج ۲ ص ۱۷،دار الخانی، بیروت ، الریاض ،۱۴۰۸ ، ۱۹۸۸ ، الطبعه، الأولى ، تحقیق، وصی الله بن محمد عباس
[۱۱] ابن حبان، الثقات، ج ۸، ص ۵۲۶٫ تحقیق السید شرف الدین أحمد، ناشر، دار الفکر، الطبعه، الأولى، ۱۳۹۵هـ ،۱۹۷۵م.

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید

بستن
دکمه بازگشت به بالا
بستن